23 Kasım 2017 Perşembe

Hıdrellez

23 Nisan 2017, 22:40
Hıdrellez
 Batı Türk dünyasına ait bir halk bayramıdır. Hızır ve İlyas isimlerinin halk hançeresinde söyleniş biçimidir. İslam öncesi dönemde doğmasına karşın bu iki kavram sayesinde aynı zamanda dini bir içeriğe bürünmüştür.
Ölümsüzlük sırrına eren ve biri karada -Hızır- diğeri denizde -İlyas- darda kalanların imdadına koşan bu ikili yılda bir kez bir araya gelir. İste ikilinin bir araya geldiği bu tarih Hıdrellez olarak anılır ve 5/6 Mayıs tarihlerinde kutlanır.
Efsane bir ikiliye ait olmasına karşın kutlamalarda İlyas motifi tamamen silinmiş Hızır motifi öne çıkmıştır. İlyas motifi sadece isim ile sınırlı kalmıştır. Kişisel kanaatim İslam öncesi dönemde Türklerin denize uzak yerlerde yaşamış olması İlyas motifinin işlevsiz kalmasına yol açmıştır.
Eski takvimde yıl ikiye ayrılmıştır. 6 Mayıs’ta başlayan yaz günleri 186 gün sürer ve “Hızır günleri” olarak anılır. 8 Kasım’da başlayan kış günleri ise 179 gün sürer ve “Kasım günleri” olarak anılır.
Astrolojik olarak 5 Mayıs’ı 6 mayıs’a bağlayan gece güneş ülker burcuna girer ve bu burcu bir daha 7/8 kasıma kadar güneşin batışından sonra görmek mümkün olmaz. Böylece yaz ve kış günleri astrolojik olarak mevsimlerin başlangıç ve bitiş günleri belirlenmiş olur.
6 Mayıs tarihi bu topraklarda yalnızca Türkler için önemli bir tarih değildir aynı zamanda Ortodoks dünyası içinde önemli bir gün olan Ay Yorgi yani Aziz Yorgi günüdür ve coğrafyanın halkları tarafından özdeşleştirilmiştir.
Coğrafyamızda her ne kadar semavi dinlere inanan halklar tarafından kutlansa da yine coğrafyamızda yaşayan kadim halkların mitolojilerinde bu kültün izlerini görürüz. Bu izler Osmanlı dönemi ulemasınca da fark edilmiş ancak yaygın kutlanması nedeniyle yasaklanmamıştır. Ebüssuud Efendi böyle bir günün kutsallığına inanmamak şartı ile sadece yiyip, içip eğlenmenin sakıncalı olmadığına hükmetmiştir.
Karadeniz havzası Müslümanlarınca Edirlez, hıdırles, hıdrellez gibi farklı isimler ve uygulamalar ile kutlansa da Hızır adının çağrıştırdığı gibi  genellikle bolluk ve bereketi simgeleyen su ve yeşillik kavramının öne çıktığı ağacın bol olduğu mesire yerlerinde kutlanagelmiştir.
Bu kutlamalarda Şifa ve sağlık, uğur ve bolluk bereket, Mülk ve servet, kısmet ve talih açmalara dönük dilekler tutulur.  Bu dilekler doğrultusunda; çiçekler toplanarak kaynatılır suyundan kah içilir kah yıkanılır ve şifa beklenir. Kiler kapıları açık tutularak bolluk gelmesi beklenir. Dilekler gül ağacının dibine gömülerek muradın gerçekleşmesi beklenir.
Mahmutbeyli Mübadillerde Hıdrellez
Kavala’da yapılan hıdrellez kutlamalarına dair bir sözlü aktarım bulunmamaktadır. Bununla birlikte Mahmutbey’de yapılan kutlamalara ilişkin sözlü çalışmalarda belirlenenler üstteki açıklamalarla uyumludur.
Ateşten atlamak: Hıdrellez kutlamasının en önemli etkinliğidir. Eski dönemde eskimiş hasırlar yakılarak genç yaşlı, kadın erkek bütün katılımcılar ateşin üzerinden atlardı. Kutlama alanı yukarıda da belirtildiği gibi yeşili bol ağaçlık ve çayırlık alanlardı.
Salıncak kurmak: Yine kutlamanın olmazsa olmazlarındandı
Gül dalı: 5 mayıs akşamı  gül dalı dibine para gömerek dilek tutmak ve 6 mayıs sabahı erkenden alarak dileğin gerçekleşmesini beklemek
Caat baht bağlamak: Yeşil taze soğanın iki yaprağı kesilerek eşitlenir ve bir tanesine kırmızı ip veya kurdele bağlanır. Bağlayarak işaretlediğiniz yaprak uzar ise bahtınızın açılacağına inanılır.
Çiy kaplı ekinlerde  yuvarlanmak: Bolluk bereket  getirdiğine inanılan Hz. Hızır’ın dolaştığı tarlalardan biraz da şifa almak için yapıldığına inanılır.
Isırgan:  Toplanan ısırganlar ev kapılarına asılarak kötülükleri kaçırdığına inanılır.
Biri unutulan iki gelenek
Yukarıda da geçtiği üzere kadım takvimin iki mevsimi Kavalalı mübadillerce kültürlerinde yaşatıla gelmektedir. Bunlardan ilki hala Türbe dede Bayramı adı altında yaşatılmaktadır. Bugün Batı Trakya Türkleri arasında da Kasım Kurbanı adı altında bu bayram yaşamaktadır.
Peki Türbe Dede Bayramının kutlama tarihi nedir? Kasım Ayı’nın 2. Perşembesi yani 8-15 Kasım tarihleri arasında ki ilk Perşembe. Ülker yıldızı hangi tarihte görünmeye başlıyordu?!
Kasım günlerini bir bayramla karşılayan Kavala mübadillerinin, Hızır günlerini de karşılayan bir bayramı kuşkusuz vardı ve bu bayram 1950’li yıllara kadar kutlanmaya devam etti.
Gölbe Bayramı
Gölbe veya Gölle sözcüğüne  TDK sözlüğünde şöyle yanıt verilmiştir:
1. Suda kaynatılmış buğday, mısır, fasulye, nohut vb. tahıllar. 2. Aşure. 3. Bir çeşit irmik tatlısı. 4. Nohut, mısır ve buğdayı acı biberle karıştırıp pişirerek yapılan yağsız bir çeşit çorba.*
 *Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü 
Anlaşılacağı üzere kaynatılarak tahılla yapılan yiyeceklere gölbe veya gölle adı verilmektedir. Kavalalı mübadiller nasıl Kasım günlerini Türbe Dede Bayramı ile karşılıyor ise Hızır günlerini de Gölbe bayramı ile kutlamış.
Gölbe Bayramı için her evden birkaç tas mısır toplanarak bir araya getirilip temizlenip yıkanarak kazanlara vurulur uzun bir kaynama süresinden sonra dağıtılarak dileğe göre tuz ve şekerle yenilirdi. Yaklaşık yarım yüzyıldır uygulanmayan bu gelenek son birkaç yıldır Samsun Mübadele Derneği öncülüğünde Samsunlu mübadillerce de  yeniden kutlanmaya başladı.
93. yıl
Şimdi bu köklü geleneğimiz Mahmutbey’de    Naipli’den Mahmutbey’e geliş tarihimizin 93. Yılı anısına ve Hıdrellez vesilesi ile yeniden canlandırılacak. İl Kültür Müdürlüğü katılımı ile  Lozan Mübadilleri Vakfı ve Mahmutbey Selanikliler Derneği öncülüğünde ve Mahmutbeyli mübadillerin ev sahipliğinde Yarım yüzyıl sonra kazanlar yeniden vurulacak ve gölbe kaynatılacak. Mahalle aralarında kutlanan hıdrellez yine toplu olarak kutlanacak, ateşten atlanacak, dilekler dilenerek yaza ve yeni umutlara merhaba denilecek.
 
5 Mayıs 2017 tarihinde saat 19:00 da Mahmutbey’de buluşmak üzere







İslam Ansiklopedisi Hıdrellez maddesinden yararlanılmıştır.

    Yorumlar

GAZETE MANŞETLERİ

EN ÇOK OKUNANLAR

BUGÜN

BU HAFTA

BU AY

EN ÇOK YORUMLANANLAR

BUGÜN

BU HAFTA

BU AY

SENDE YAZ

Ziyaretçi Defteri

Siz de yazmak istemez misiniz?

ARŞİV

Lozan Mübadilleri E Posta Grubuna Katıl

Powered by us.groups.yahoo.com

Yandex.Metrica

Instagram